DJ và nhà sản xuất âm nhạc (producer) đặt nghệ danh theo một logic hơi khác ca sĩ: phần lớn thời gian khán giả không nhìn thấy mặt họ. DJ đứng sau bàn trộn trong bóng tối, tên chỉ xuất hiện trên lịch diễn của câu lạc bộ, lễ hội; producer thì nằm ở dòng ghi công hoặc trong vài giây "producer tag" đầu bài. Vì thế nghệ danh của họ phải làm gần hết việc nhận diện, và phải nổi bật khi bị xếp chung với hàng chục cái tên khác.
Một nghệ danh DJ, producer tốt thường ngắn, đọc to được trong tiếng nhạc lớn, viết được bằng chữ in hoa trên một dòng hẹp, không trùng với ai trong cùng dòng nhạc và đủ trung tính để dùng cho nhiều thể loại khi bạn đổi hướng. Bài này đi qua những đặc thù đó, chuyện một người hai vai (vừa DJ vừa sản xuất, vừa làm cho mình vừa làm thuê), và cách đặt tên để không phải đổi sau vài năm.
Vì sao nghệ danh quan trọng với DJ, producer hơn nhiều người nghĩ
Ca sĩ có gương mặt, giọng hát, bài hát nổi tiếng để người nghe nhớ. DJ có bộ nhạc mình chơi, nhưng phần lớn khách ở câu lạc bộ không biết bài nào do ai sản xuất; thứ họ mang về là một cái tên đọc được trên lịch diễn hoặc nghe được từ người dẫn. Với producer, tình hình còn khó hơn: người nghe đôi khi thuộc lòng một bản phối mà không biết ai làm, vì tên producer chỉ nằm trong phần ghi công mà ít ai mở ra đọc.
Nghệ danh vì vậy là sợi chỉ duy nhất nối những lần xuất hiện rời rạc lại với nhau: một suất diễn ở tỉnh này, một bản remix trên nền tảng nghe nhạc, một dòng credit trong album của ca sĩ khác. Nếu tên quá chung chung hoặc mỗi nơi viết một kiểu, các mảnh ấy không bao giờ gộp lại thành một sự nghiệp trong trí nhớ người nghe.
Những đặc thù khi đặt nghệ danh DJ
Tên phải đọc được trong tiếng ồn. Người dẫn chương trình sẽ xướng tên bạn qua loa khi nhạc vẫn đang chạy. Tên hai, ba âm tiết, phụ âm rõ, ít âm gió thường nghe ra được; tên dài hoặc nhiều âm "s", "x" dễ nhoè.
Tên phải nổi trên lineup. Lịch diễn lễ hội xếp hàng chục tên trên một tấm ảnh, thường in hoa toàn bộ. Tên quá dài bị thu nhỏ, tên viết bằng chữ thường có chủ ý sẽ bị in hoa mất cá tính. Hãy hình dung tên mình in hoa, cỡ chữ nhỏ, giữa hai tên khác.
Tiền tố "DJ" là lựa chọn, không bắt buộc. Nhiều người đặt "DJ" trước tên để báo nghề; nhưng khi bạn bắt đầu sản xuất và phát hành nhạc, tiền tố này dính vào mọi dòng credit. Nếu định làm cả hai, cân nhắc bỏ tiền tố ngay từ đầu.
Dòng nhạc ảnh hưởng tới cảm giác của tên. Một số dòng nhạc điện tử chuộng tên trừu tượng, một từ; một số chuộng tên có hơi hướng con người. Tên mang nghĩa quá gắn với một thể loại sẽ thành gánh nặng khi bạn chuyển sang thể loại khác.
Tên tách khỏi địa điểm chơi. DJ chơi cố định ở một câu lạc bộ đôi khi được gọi kèm tên quán. Đừng để tên quán thành một phần nghệ danh: bạn sẽ không mang nó đi được khi đổi chỗ chơi.
Producer tag: khi nghệ danh thành một âm thanh
Producer tag là một đoạn âm thanh rất ngắn, thường là giọng nói hoặc một hiệu ứng, chèn ở đầu hoặc trong bản beat để đánh dấu người làm. Thói quen này phổ biến trong hip-hop và nhạc điện tử, nơi beat được gửi đi, bán, hoặc cho thuê và rất dễ bị dùng mà không ai nhắc tên người làm. Với producer, tag là cách để nghệ danh đi theo âm thanh, kể cả khi dòng ghi công bị quên.
Điều này đặt thêm một yêu cầu lên nghệ danh: nó phải nói lên được trong một hơi và nghe ra ngay cả khi bị trộn chung với nhạc. Tên dài, khó phát âm hay đọc lẫn lộn giữa nhiều cách sẽ làm tag thành một tiếng ồn khó hiểu. Nhiều producer chọn nghệ danh sau khi đã thử thu tag, chứ không phải ngược lại.
Khi làm beat cho ca sĩ, nhớ thoả thuận rõ bản cuối có giữ tag hay không. Nhiều bên đặt beat muốn bản phát hành sạch tag, đổi lại tên producer được ghi đầy đủ trong credit; đó là lúc cách viết nghệ danh thống nhất trở nên quan trọng hơn cả tiếng tag.
Một người hai vai: dùng một tên hay hai tên
Nhiều người vừa đi chơi nhạc (DJ) vừa sản xuất, hoặc vừa phát hành nhạc của riêng mình vừa làm thuê cho ca sĩ khác. Câu hỏi thường gặp là nên giữ một nghệ danh hay tách ra.
| Cách làm | Hợp khi | Cái giá phải trả |
|---|---|---|
| Một tên cho mọi vai | Các vai cùng dòng nhạc, bạn muốn dồn mọi thành tích vào một hồ sơ | Người nghe khó biết bạn đang ở vai nào; một sản phẩm thử nghiệm kém cũng nằm chung hồ sơ |
| Tên chính + tên dự án phụ | Bạn có một hướng nhạc khác hẳn, hoặc muốn thử mà không ảnh hưởng tên chính | Phải chăm hai hồ sơ, hai bộ tài khoản; người nghe tên chính có thể không biết tên phụ |
| Tên DJ khác tên producer | Vai DJ nặng tính giải trí, vai producer cần hình ảnh chuyên nghiệp với ca sĩ, công ty | Thành tích bị chia đôi; dễ bị nhầm là hai người khác nhau |
| Tên thật cho vai làm thuê | Bạn làm phối khí, kỹ thuật cho người khác và muốn credit trông như một nghề chuyên môn | Tên thật phổ biến dễ trùng; phải giữ nhất quán giữa tên thật trên credit và nghệ danh ở chỗ khác |
Không có lựa chọn đúng cho mọi người. Điều quan trọng là quyết định có chủ ý và ghi lại: tên nào dùng cho loại sản phẩm nào, viết chính xác ra sao. Tên dự án phụ có một bài riêng trong danh mục này.
Quy trình đặt nghệ danh DJ, producer
Có thể làm trong một đến hai tuần, song song với việc chuẩn bị bộ nhạc hoặc bản phát hành đầu tiên.
- Liệt kê cảm giác âm nhạc bạn muốn gợi (lạnh, ấm, nhanh, mơ màng, thô ráp) và tìm từ gợi đúng cảm giác đó, thay vì tìm từ "nghe hay".
- Viết ít nhất 20 ứng viên, ưu tiên tên một đến ba âm tiết.
- Viết từng tên bằng chữ in hoa trên một dòng ngắn, đặt giữa hai tên giả định khác, xem tên có nổi không.
- Đọc to từng tên với nhạc nền lớn, nhờ một người đứng xa nghe xem có hiểu không.
- Kiểm trùng trên các nền tảng nghe nhạc, kho nhạc dành cho DJ, mạng xã hội và trong cộng đồng dòng nhạc của bạn; chú ý cả tên đã ngưng hoạt động.
- Nếu là producer, thử thu một producer tag với tên đó và nghe lại trong một bản beat.
- Chốt cách viết, giữ tên tài khoản, và ghi một dòng chuẩn để gửi cho mọi bên khi cần ghi credit.
Ghi tên producer cho đúng trong phần ghi công
Khi làm cho người khác, producer thường mất dấu vì credit ghi sai: người thì viết tên thật, người viết nghệ danh, người thêm tiền tố DJ, người viết tắt. Kết quả là trang hồ sơ của bạn trên nền tảng nghe nhạc thiếu bài, còn các cơ sở dữ liệu nhạc ghi bạn thành vài người khác nhau. Cách phòng là gửi kèm mỗi sản phẩm một dòng ghi công chuẩn: vai trò (sản xuất, phối khí, mix, master) và tên chính xác theo đúng chữ hoa chữ thường bạn dùng.
Cũng nên tách rõ hai thứ hay bị lẫn: tên hiển thị trên bản phát hành (thường là nghệ danh) và tên khai với tổ chức quản lý quyền tác giả nếu bạn có phần sáng tác (thường gắn với tên thật). Hai tên này cùng tồn tại được, miễn là hồ sơ của bạn ở các nơi liên kết được với nhau. Cách tiền bản quyền được tính và chia là đề tài của các trang chuyên về tác quyền; ở đây chỉ cần nhớ: tên viết sai ở credit hiếm khi được sửa hết về sau.
Những lỗi hay gặp khi đặt tên DJ, producer
Chọn một từ tiếng Anh thông dụng. Tên là một danh từ phổ biến nghe gọn và "ngầu", nhưng khi người nghe gõ tên ấy vào công cụ tìm kiếm, kết quả là hàng triệu trang về nghĩa thông thường của từ. Muốn dùng từ thông dụng, hãy ghép thêm một yếu tố riêng.
Thêm số hoặc ký tự để né trùng. Khi tên mong muốn đã có người dùng, nhiều người thêm số, dấu gạch, chữ cái lặp. Cách này giải quyết chuyện tài khoản nhưng không giải quyết chuyện nhầm lẫn: người nghe vẫn gõ phần chữ chính và tìm ra người kia.
Đặt tên theo một bài hit đang thịnh. Tên mượn từ một bài đang được chơi nhiều sẽ bị chìm dưới chính bài đó trong kết quả tìm kiếm, và lỗi thời khi bài hết thịnh.
Mỗi nơi viết một kiểu. Lịch diễn ghi có tiền tố DJ, bản phát hành ghi không có, mạng xã hội viết liền, credit viết cách. Người nghe và hệ thống máy đều coi đó là các tên khác nhau. Đây là lỗi rẻ nhất để tránh và tốn kém nhất để sửa.
Tên quá giống một DJ cùng dòng nhạc. Khác một chữ cái với người đang nổi trong cùng dòng nhạc dễ bị coi là ăn theo, và có thể khiến nhà tổ chức ngại mời. Nếu bạn vô tình nghĩ ra tên gần giống, đổi trước khi chơi suất đầu tiên.
Quên thử tên với người không cùng nghề. Tên nghe hay với người trong giới nhưng khách bình thường đọc không ra. Hãy thử với vài người chưa từng đi câu lạc bộ: họ có đọc, nhớ và gõ lại được không.
Giữ một hồ sơ gọn cho nghệ danh từ ngày đầu
Vì DJ và producer xuất hiện ở nhiều nơi rời rạc, một tờ hồ sơ ngắn cho nghệ danh giúp mọi bên ghi đúng tên bạn: cách viết chính xác, cách phát âm (ghi bằng chữ Việt cho người dẫn), một câu giới thiệu dài một dòng, một đoạn dài ba dòng, vai trò bạn nhận (DJ, sản xuất, phối khí, mix), và ảnh đại diện không cần thấy rõ mặt nếu bạn muốn giữ kín. Gửi tờ này cho nhà tổ chức, câu lạc bộ, ca sĩ đặt beat và nhà phân phối nhạc mỗi khi hợp tác.
Tờ hồ sơ còn có ích khi bạn đổi tên hoặc thêm tên dự án phụ: chỉ cần sửa một nơi rồi gửi lại. Nhiều người quản lý nghệ sĩ coi đây là việc đầu tiên khi nhận một DJ mới, trước cả chuyện thiết kế hình ảnh, vì sai tên ở lịch diễn đầu tiên thường kéo theo sai tên ở mọi bài đăng chia sẻ lại sau đó.
Câu hỏi thường gặp
DJ chỉ chơi nhạc người khác có cần nghệ danh riêng không?
Không bắt buộc, nhưng gần như mọi DJ đều dùng. Lý do là tên của bạn xuất hiện trên lịch diễn và được xướng qua loa, nên một cái tên ngắn, dễ đọc giúp khách nhớ và tìm lại bạn. Tên thật dài hoặc quá phổ biến làm việc đó khó hơn.
Có nên đặt nghệ danh DJ giống tên một bài hát hay một thể loại nhạc không?
Nên tránh. Tên trùng một bài hát nổi tiếng hoặc một thể loại khiến kết quả tìm kiếm bị lấn át bởi thứ kia, người nghe gõ tên bạn mà toàn ra bài hát hoặc định nghĩa thể loại. Thêm vào đó, tên gắn chặt với một thể loại gây khó khi bạn đổi hướng.
Producer có cần producer tag không?
Không bắt buộc. Tag hữu ích khi beat của bạn được gửi đi nhiều nơi hoặc cho thuê, để người nghe biết ai làm. Nhưng tag lặp quá nhiều có thể gây khó chịu, và nhiều bên đặt beat yêu cầu bản cuối không có tag. Hãy coi tag là một lớp nhận diện phụ, credit mới là chính.
Một nhóm DJ hai người nên đặt tên như thế nào?
Nên đặt một tên chung cho bộ đôi thay vì ghép hai tên cá nhân, vì tên ghép dài và khó in trên lịch diễn. Đồng thời nên viết ra thoả thuận ai được dùng tên chung nếu một người rời đi, chuyện mà bài về tên nhóm khi tan rã nói kỹ hơn.
Có cần đổi nghệ danh khi chuyển từ nhạc điện tử sang làm nhạc pop không?
Không nhất thiết. Nếu tên của bạn đủ trung tính, người nghe cũ vẫn theo được sang hướng mới. Chỉ khi tên gắn chặt với một dòng nhạc hoặc hình ảnh không còn hợp, mới cân nhắc tên mới hoặc mở một tên dự án phụ cho hướng mới.
Tên thật của producer có cần xuất hiện ở đâu không?
Có. Hợp đồng, hoá đơn, giấy tờ thanh toán và thường cả hồ sơ ở tổ chức quản lý quyền tác giả dùng tên thật. Nghệ danh dùng cho phần hiển thị với người nghe. Giữ cho hai tên được liên kết rõ trong hồ sơ để tránh thất lạc quyền lợi.
