Đặt tên ban nhạc, nhóm nhạc khó hơn đặt nghệ danh cá nhân vì một lẽ: tên phải được nhiều người cùng chấp nhận và cùng gánh trong nhiều năm, trong khi mỗi thành viên có gu và kỳ vọng riêng. Một cái tên tốt cho nhóm thường ngắn, dễ nói, không gắn với riêng một thành viên, không trùng nhóm nào đang hoạt động, và chừa chỗ cho âm nhạc của nhóm thay đổi.
Cách làm hiệu quả là tách thành hai giai đoạn: mở rộng (gom thật nhiều ý tưởng, chưa phán xét) rồi thu hẹp (lọc theo tiêu chí đã thống nhất từ trước, rồi mới bỏ phiếu). Và ngay khi chốt tên, cả nhóm nên ghi lại vài dòng thoả thuận ai được dùng tên ấy, việc mà hầu hết nhóm mới bỏ qua cho tới ngày có người rời đi.
Nguồn ý tưởng cho tên ban nhạc
Nhìn lại cách những ban nhạc có tên tuổi đặt tên, có thể thấy vài nguồn lặp lại. Một số ví dụ dưới đây là chuyện đã được kể lại rộng rãi; các nguồn còn lại là gợi ý để nhóm bạn tự khai thác.
- Chơi chữ: The Beatles lấy chữ "beetle" (bọ cánh cứng) và đổi một phần thành "beat" (nhịp), vừa gợi tên một côn trùng vừa gợi nhịp nhạc.
- Tên người nhóm ngưỡng mộ: Pink Floyd ghép tên hai nhạc sĩ blues Mỹ là Pink Anderson và Floyd Council.
- Một câu đùa trong nhóm: Led Zeppelin được kể là xuất phát từ câu đùa rằng nhóm sẽ "rơi như quả bóng chì"; chữ "Lead" được viết thành "Led" để người đọc khỏi phát âm sai.
- Ghép chữ cái đầu tên thành viên: ABBA là chữ cái đầu tên bốn thành viên. Cách này gắn tên nhóm với đội hình, nên khó dùng khi thành viên thay đổi.
- Một hình ảnh, nơi chốn, đồ vật: tên con phố nơi nhóm tập, một món đồ trong phòng tập, một hiện tượng thời tiết.
- Một từ trong bài hát đầu tiên của nhóm, hoặc một cụm từ trong cuốn sách cả nhóm cùng thích.
- Từ tiếng Việt ít dùng: từ cổ, từ địa phương, tên một loài cây, loài chim; dễ riêng mà vẫn có hồn.
Tiêu chí lọc nên thống nhất trước khi đưa ra ứng viên
Đọc được, viết được sau một lần nghe. Nếu bạn nói tên nhóm qua điện thoại mà người kia phải hỏi lại cách viết, tên đó sẽ khó tìm trên mạng.
Không gắn với một thành viên. Tên lấy theo tên, biệt danh hay quê của một người sẽ thành vấn đề khi người đó rời nhóm, hoặc khi người khác thấy mình chỉ là "ban nhạc của anh ấy".
Không khoá nhóm vào một dòng nhạc. Tên mang chữ "rock", "acoustic", "ballad" hay tên một thể loại sẽ lạc lõng khi nhóm thử hướng khác.
Không trùng, không gần trùng. Một nhóm đang hoạt động cùng tên hoặc chỉ khác một chữ sẽ gây nhầm trên nền tảng nghe nhạc và trong lịch diễn.
Không mượn tên thương hiệu, tên người nổi tiếng còn sống. Dễ gặp phản đối và không đăng ký được khi nhóm muốn bảo vệ tên.
Chịu được hai mươi năm. Hình dung nhóm ở tuổi bốn mươi, năm mươi đứng trên sân khấu với cái tên ấy. Tên tuổi teen hoặc theo trào lưu mạng thường không qua được phép thử này.
Quy trình đặt tên cho cả nhóm
Quy trình này giúp tránh hai kết cục hay gặp: tranh luận mãi không chốt được, hoặc một người mạnh tiếng chốt tên mà người khác không thật lòng đồng ý.
- Thống nhất tiêu chí (như mục trên) trước khi ai đưa ra tên nào. Khi tiêu chí có trước, lúc loại tên sẽ ít mất lòng.
- Gom ứng viên riêng lẻ: mỗi người tự viết 10–15 tên trong một tuần, chưa chia sẻ, để không ai bị kéo theo người nói trước.
- Gộp và loại theo tiêu chí: đọc to từng tên, loại những tên vi phạm tiêu chí, không cần bàn cãi gu.
- Kiểm trùng cho danh sách còn lại: nền tảng nghe nhạc, mạng xã hội, nền tảng video, tra cứu nhãn hiệu cơ bản cho nhóm dịch vụ giải trí.
- Bỏ phiếu xếp thứ tự thay vì chọn một: mỗi người xếp năm tên theo ưu tiên, cộng điểm. Cách này dễ ra tên mọi người đều chấp nhận được, thay vì tên được vài người rất thích còn lại ghét.
- Sống thử một tuần: giới thiệu nhóm bằng tên đứng đầu với người quen, xem phản ứng và xem chính các thành viên có ngượng khi nói ra không.
- Chốt và ghi lại cách viết duy nhất cùng vài dòng thoả thuận về quyền dùng tên.
Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và chuyện viết không dấu
Nhiều nhóm trẻ ở Việt Nam chọn tên tiếng Anh vì nghe hiện đại và dễ đi xa. Cái giá là tên tiếng Anh dễ trùng với hàng nghìn nhóm trên thế giới, và khi tìm kiếm, kết quả bị lấn át bởi nhóm nước ngoài hoặc bởi nghĩa thông thường của từ đó. Tên tiếng Việt riêng hơn, nhưng cần tính trước bản không dấu: nhiều hệ thống, kể cả một số nơi in vé hay ghi danh sách, sẽ tự bỏ dấu, và tên không dấu có khi đọc ra một nghĩa khác.
Một cách thử đơn giản: viết tên bằng ba dạng, có dấu, không dấu, in hoa toàn bộ, rồi đưa cho vài người đọc. Nếu dạng nào cũng đọc ra đúng tên và không gây nghĩa lạ, tên đã ổn. Nếu nhóm hát chủ yếu cho khán giả Việt, một tên tiếng Việt dễ nhớ thường có lợi hơn một tên tiếng Anh chung chung.
Có nhóm chọn cách dung hoà: tên chính bằng tiếng Việt, kèm một cách viết không dấu cố định dùng cho tên tài khoản và bản phát hành quốc tế. Nếu làm vậy, hãy quyết định ngay từ đầu và ghi ra, để không có ngày ba thành viên đăng ba bản tên khác nhau lên ba nền tảng.
Những chuyện cần thoả thuận ngay khi chốt tên
Lúc mới lập nhóm, không ai muốn bàn chuyện chia tay. Nhưng vài dòng viết ra lúc vui vẻ sẽ tiết kiệm rất nhiều căng thẳng sau này. Ít nhất nên ghi rõ: tên nhóm thuộc về ai (cả nhóm chung, một người sáng lập, hay một công ty), ai được dùng tên nếu một hoặc vài người rời nhóm, ai đứng tên tài khoản mạng xã hội, nền tảng nghe nhạc, tên miền, và nếu sau này đăng ký nhãn hiệu thì đăng ký dưới tên ai.
Những câu hỏi này không có đáp án chuẩn; quan trọng là cả nhóm cùng biết câu trả lời. Khi nhóm ký với công ty quản lý, hãy đọc kỹ điều khoản về tên nhóm, vì có công ty muốn sở hữu hoặc có quyền dùng tên. Chuyện ai giữ tên khi nhóm tan có một bài riêng ngay trong danh mục này; phần nhãn hiệu chi tiết nên hỏi người làm sở hữu trí tuệ.
Kiểm trùng tên ban nhạc: tìm ở đâu, tìm thế nào
Kiểm trùng là bước nhiều nhóm làm qua loa nhất: tìm một lần trên một công cụ tìm kiếm, không thấy gì là chốt. Một lượt kiểm tử tế nên đi qua các nơi sau, và tìm cả dạng có dấu, không dấu, viết liền, viết cách.
- Các nền tảng nghe nhạc lớn: gõ tên vào ô tìm nghệ sĩ, xem có hồ sơ nào cùng tên hoặc gần giống, kể cả hồ sơ chỉ có một hai bài.
- Nền tảng video và mạng xã hội: tìm cả tên trang, tên kênh, tên tài khoản; nhiều nhóm chỉ hoạt động trên mạng xã hội mà chưa phát hành bài nào.
- Cộng đồng dòng nhạc của bạn: hỏi trong các nhóm nhạc sống, câu lạc bộ, phòng tập; có những ban nhạc diễn thường xuyên ở quán nhưng gần như không có mặt trên mạng.
- Tra cứu nhãn hiệu: cơ quan sở hữu trí tuệ có công cụ tra cứu đơn và văn bằng nhãn hiệu; tìm tên ở nhóm dịch vụ giải trí và nhóm bản ghi âm thanh. Kết quả tra cứu tự làm chỉ để tham khảo, không thay ý kiến chuyên môn.
- Tên miền và tài khoản: xem tên (hoặc biến thể gần nhất) còn trống không. Không trống không có nghĩa là không dùng được tên, nhưng là dấu hiệu nên xem ai đang giữ.
- Kho dữ liệu nhạc mở: một số cơ sở dữ liệu nhạc công khai do cộng đồng đóng góp liệt kê cả những nhóm đã tan; tên trùng một nhóm cũ có người nghe trung thành cũng nên tránh.
Tên nhóm do công ty lập và tên nhóm tự lập khác nhau ở đâu
Nhóm nhạc do công ty giải trí tuyển và đào tạo thường nhận tên từ công ty, kèm một ý đồ hình ảnh đã tính trước: số thành viên, màu sắc, câu chuyện ra mắt. Trong mô hình này, tên nhóm thường được công ty đăng ký và giữ quyền, thành viên ký hợp đồng biểu diễn dưới tên đó trong một thời hạn. Khi hợp đồng hết, việc thành viên còn được dùng tên nhóm hay không phụ thuộc vào điều khoản đã ký, không phụ thuộc vào việc người hâm mộ gắn tên với ai.
Nhóm tự lập thì ngược lại: tên do các thành viên nghĩ ra, thường không ai đăng ký, và quyền dùng tên dựa trên thoả thuận ngầm. Mô hình này tự do hơn, nhưng cũng dễ rơi vào tranh cãi hơn khi nhóm có tiếng. Nếu nhóm tự lập sau đó ký với công ty, hãy đọc kỹ điều khoản về tên: có hợp đồng yêu cầu chuyển giao quyền đối với tên nhóm, có hợp đồng chỉ cho công ty quyền khai thác trong thời hạn hợp đồng. Hai cách này khác nhau rất xa khi hợp đồng kết thúc.
Dù theo mô hình nào, nhóm vẫn nên biết rõ ai đang đứng tên tài khoản chính thức và hồ sơ nghệ sĩ trên nền tảng nghe nhạc, vì đó là nơi người nghe tìm đến đầu tiên.
Những lỗi đặt tên nhóm hay gặp
Chốt tên vì cần gấp cho buổi diễn đầu. Nhiều nhóm đặt tên tạm để kịp ghi vào chương trình một đêm nhạc, rồi tên tạm ở lại luôn. Nếu buộc phải đặt gấp, hãy nói rõ với nhau đó là tên tạm và hẹn ngày bàn lại.
Để một người tự quyết. Người lập nhóm thường có quyền nói nhiều hơn, nhưng tên do một người áp đặt dễ thành điểm bất mãn về sau. Cách bỏ phiếu xếp thứ tự ở trên giúp người lập nhóm vẫn có tiếng nói mà không lấn át.
Tên dài, nhiều từ. Tên bốn năm từ nghe có chất thơ nhưng sẽ bị người hâm mộ tự rút gọn theo cách bạn không kiểm soát. Nếu thích tên dài, hãy chọn luôn dạng rút gọn chính thức.
Tên khó tìm vì quá thông dụng. Một từ phổ biến như tên một mùa, một màu, một cảm xúc khiến nhóm gần như vô hình trong kết quả tìm kiếm. Ghép thêm một từ để tạo tổ hợp riêng.
Không nghĩ tới bản rút gọn và biệt danh. Người hâm mộ sẽ gọi tắt tên nhóm. Hãy tự rút gọn thử xem bản tắt có nghĩa xấu hoặc trùng một nhóm khác không.
Câu hỏi thường gặp
Tên ban nhạc có cần mang nghĩa không?
Không nhất thiết. Nhiều tên ban nhạc lâu đời không mang nghĩa rõ ràng, người nghe nhớ vì âm nhạc gắn với nó. Điều quan trọng hơn nghĩa là tên dễ nói, dễ viết, không trùng và không gây hiểu lầm xấu. Một cái tên có câu chuyện phía sau là điểm cộng, nhưng không phải điều kiện.
Có nên đặt tên nhóm bằng chữ cái đầu tên các thành viên?
Có thể, nhưng cân nhắc kỹ. Tên kiểu này gắn chặt với đội hình ban đầu; khi có người rời hoặc thêm người, tên mất logic và có thể gây tranh cãi ai còn quyền dùng. Nếu đội hình chưa chắc ổn định, nên chọn tên độc lập với thành viên.
Phát hiện một nhóm ở nước ngoài trùng tên thì có sao không?
Có thể vẫn dùng được về mặt pháp lý nếu nhóm kia không có quyền ở Việt Nam, nhưng trên nền tảng nghe nhạc toàn cầu, hai nhóm cùng tên dễ bị gộp chung hồ sơ và người nghe nhầm. Nếu nhóm kia đang hoạt động và có người nghe, nên chọn tên khác hoặc thêm yếu tố phân biệt.
Nhóm nhạc sinh viên có cần lo chuyện quyền dùng tên không?
Nên lo ở mức đơn giản. Chỉ cần vài dòng ghi lại ai giữ tài khoản và tên được xử lý thế nào nếu nhóm giải tán. Nhóm sinh viên thay người rất thường xuyên khi ra trường, nên thoả thuận nhỏ này tránh được cảnh hai nhóm cùng dùng một tên.
Có nên dùng mạo từ "The" ở đầu tên ban nhạc tiếng Anh?
Tuỳ gu, nhưng biết trước rằng nhiều hệ thống sắp xếp và tìm kiếm xử lý "The" khác nhau: có nơi bỏ qua, có nơi xếp vào vần T. Nếu dùng, hãy giữ nhất quán ở mọi nơi, đừng chỗ có chỗ không.
Nhóm nhỏ có cần đăng ký nhãn hiệu cho tên ngay không?
Chưa cần gấp khi nhóm mới tập. Khi nhóm bắt đầu phát hành, bán vé, bán đồ lưu niệm, đó là lúc nên tính. Trước khi nộp đơn, nên tham khảo người làm sở hữu trí tuệ và thống nhất trong nhóm sẽ đứng tên ai.
