Khi rời nhóm đi solo, thành viên có ba lựa chọn tên: giữ tên đã dùng trong nhóm nếu được phép, dùng tên thật, hoặc đặt một nghệ danh mới. Tên dùng trong nhóm giữ được người hâm mộ đã biết mình nhưng dễ bị coi mãi là một phần của nhóm; tên thật cho một khởi đầu rõ ràng là của riêng mình; nghệ danh mới hợp khi hướng đi solo khác hẳn phong cách của nhóm.
Trước khi chọn, có một việc phải làm: đọc lại hợp đồng với nhóm và với công ty quản lý để biết tên trong nhóm thuộc về ai. Nhiều biệt danh, tên gọi trong nhóm do công ty đặt và được quy định là tài sản của công ty, không mang theo được khi rời đi.
Bài này dành cho người rời nhóm. Câu hỏi ai giữ tên của cả nhóm khi nhóm tan hoặc thay thành viên thuộc một chủ đề khác về nghệ danh trong âm nhạc.
Ba lựa chọn tên khi đi solo
So sánh để chọn theo vị thế của mình trong nhóm và hướng đi sắp tới.
| Lựa chọn | Hợp khi | Được gì | Mất gì |
|---|---|---|---|
| Giữ tên dùng trong nhóm | Tên đã gắn với cá nhân, được phép mang theo, hướng solo gần với nhóm | Người hâm mộ nhận ra ngay | Khó thoát cái bóng của nhóm; phụ thuộc quyền với tên |
| Dùng tên thật | Muốn khởi đầu rõ ràng, tên thật dễ đọc và không trùng | Tên chắc chắn thuộc về mình; uy tín cá nhân | Người hâm mộ cần thời gian nối tên thật với người trong nhóm |
| Nghệ danh mới | Hướng solo khác hẳn dòng nhạc của nhóm | Bản sắc mới, không bị so sánh trực tiếp | Bắt đầu gần như từ đầu về nhận diện |
Không có lựa chọn nào an toàn tuyệt đối. Điều quyết định là mức độ cá nhân đã được biết đến riêng trong nhóm: nếu người nghe chỉ biết nhóm, không biết từng thành viên, thì tên trong nhóm không mang theo được nhiều, và tên thật hay tên mới gần như ngang nhau.
Đọc hợp đồng trước khi nghĩ tên
Ở các nhóm do công ty thành lập và đào tạo, tên nhóm và đôi khi cả tên gọi của từng thành viên được công ty đặt, đăng ký nhãn hiệu hoặc quy định trong hợp đồng là tài sản của công ty. Khi rời đi, thành viên có thể không được dùng tên ấy trong hoạt động thương mại, hoặc chỉ được dùng trong những điều kiện nhất định. Đây là điểm phải kiểm đầu tiên, trước mọi ý tưởng về tên.
Ở các nhóm tự lập, thường không có giấy tờ gì, và tên gọi của từng người thuộc về người đó theo lẽ tự nhiên. Tuy vậy, nếu nhóm đã có thoả thuận nội bộ, đã đăng ký nhãn hiệu cho tên nhóm, hay ký với một hãng đĩa bao gồm cả tên thành viên, cần đọc kỹ để biết phạm vi.
Những điều khoản đáng chú ý: tên thành viên có được nêu là tài sản của công ty không; sau khi chấm dứt, thành viên có được giới thiệu mình là cựu thành viên của nhóm không; có thời gian hạn chế cạnh tranh hay hạn chế hoạt động trong cùng lĩnh vực không; tài khoản mạng xã hội cá nhân lập trong thời gian ở nhóm thuộc về ai. Nếu điều khoản không rõ, nhờ luật sư đọc trước khi ra thông báo rời nhóm, vì những gì nói công khai lúc ấy có thể bị dùng lại về sau.
Khi thương lượng việc rời nhóm, tên là một mục nên đưa lên bàn ngay từ đầu, cùng với tiền bản quyền, tài khoản, các hợp đồng đang chạy. Thoả thuận về tên được viết rõ trong văn bản chấm dứt là tài sản quý nhất của người đi solo.
Khi tên trong nhóm đáng được giữ
Tên đã gắn với cá nhân. Người hâm mộ gọi thành viên bằng tên ấy, báo chí viết về thành viên bằng tên ấy, và tên có giá trị độc lập với tên nhóm. Bỏ đi là bỏ một tài sản đã xây được.
Quyền dùng tên rõ ràng. Tên do chính thành viên đặt, không có hợp đồng nào giới hạn, hoặc văn bản chấm dứt đã cho phép mang theo.
Hướng solo không đi quá xa. Người nghe của nhóm cũng là người nghe tiềm năng của sản phẩm solo. Giữ tên giúp họ đi theo dễ dàng.
Tên vẫn hợp khi đứng một mình. Một số biệt danh trong nhóm chỉ có nghĩa khi đứng cạnh các thành viên khác, như tên theo màu, theo số thứ tự, theo vai trong nhóm. Đứng một mình, chúng trở nên lạ hoặc khó tìm. Nếu tên rơi vào trường hợp này, cân nhắc dùng tên thật hoặc tên mới dù được phép giữ.
Chuyển từ tên trong nhóm sang tên riêng
Nếu chọn tên thật hoặc tên mới, giai đoạn dùng song song là cần thiết như mọi cuộc đổi nghệ danh, nhưng có một điểm khác: tên cũ ở đây thường là tên nhóm, không phải tên cá nhân. Dòng giới thiệu kiểu tên mới, thành viên của nhóm X từ năm nào tới năm nào là cầu nối tự nhiên nhất. Người hâm mộ của nhóm tìm theo tên nhóm sẽ thấy dòng ấy và đi theo.
Tài khoản cá nhân lập trong thời gian ở nhóm, nếu thuộc về thành viên, nên được đổi tên thay vì mở tài khoản mới, để giữ người theo dõi. Nếu tài khoản thuộc về công ty theo hợp đồng, cần thoả thuận việc bàn giao hoặc chấp nhận bắt đầu tài khoản mới, kèm một bài đăng trên tài khoản cũ dẫn sang nếu được công ty đồng ý.
Sản phẩm solo đầu tiên nên ra gần thời điểm công bố tên riêng. Tên riêng có thứ để gắn vào, và người hâm mộ nhóm có lý do cụ thể để theo dõi tên mới thay vì chỉ đọc một thông báo. Nếu hợp đồng cũ có thời gian hạn chế hoạt động, lên lịch ra mắt sau khi hết hạn chế, đừng ra sớm rồi phải gỡ.
Nhắc tới nhóm cũ: chừng nào là vừa
Trong giai đoạn đầu, nhắc tới nhóm cũ là cách hiệu quả nhất để người nghe nhận ra mình. Nhưng nhắc quá nhiều khiến sự nghiệp solo mãi là phần tiếp theo của nhóm, và có thể làm các thành viên còn lại hoặc công ty cũ khó chịu. Cách cân bằng phổ biến là nêu tên nhóm như một mốc trong tiểu sử, không dùng tên nhóm làm tiêu đề quảng bá cho sản phẩm solo.
Nếu hợp đồng cho phép, cụm cựu thành viên nhóm X có thể dùng trong tiểu sử và trong lần giới thiệu đầu trên báo chí. Không dùng logo, kiểu chữ, hình ảnh nhận diện của nhóm trên ấn phẩm solo; đó là phần dễ vướng quyền nhất và dễ gây hiểu lầm rằng nhóm cùng tham gia.
Khi được hỏi về nhóm trong phỏng vấn, giữ giọng trân trọng và trung tính, không bình luận về các thành viên khác hay công ty cũ. Một câu ngắn về những gì đã học được ở nhóm, rồi chuyển sang dự án hiện tại. Sau một thời gian, khi sản phẩm solo đã có chỗ đứng, tần suất nhắc tới nhóm tự nhiên sẽ giảm.
Ví dụ giả định: ba thành viên, ba lựa chọn
Một nhóm nhạc năm người ở Thành phố Hồ Chí Minh tan sau sáu năm. Ba thành viên đi solo, mỗi người một hướng. Tình huống dựng để minh hoạ, không ứng với nhóm có thật nào.
- Thành viên hát chính vốn được người hâm mộ gọi bằng một biệt danh ngắn, do chính cô đặt, không có điều khoản nào giới hạn. Hướng solo vẫn là nhạc pop. Cô giữ tên, đổi tên tài khoản cá nhân thành tên ấy kèm bổ ngữ ca sĩ, tiểu sử ghi cựu thành viên nhóm.
- Thành viên rap dùng trong nhóm một tên gắn với vai trò, do công ty đặt và đã đăng ký nhãn hiệu. Văn bản chấm dứt không cho mang theo. Anh chọn tên thật bỏ họ, mất vài tháng để người hâm mộ quen, bù lại có một tên chắc chắn thuộc về mình.
- Thành viên chơi đàn chuyển sang nhạc điện tử không lời, khác hẳn dòng nhạc của nhóm. Anh đặt một nghệ danh mới, chỉ nhắc nhóm cũ trong tiểu sử dài, chấp nhận bắt đầu lại để không bị so sánh với nhóm.
Ba người, ba quyết định khác nhau, nhưng cùng một trình tự: đọc hợp đồng, xem tên có thực sự gắn với mình không, rồi chọn theo hướng đi solo.
Những lỗi hay gặp của người mới đi solo
Lỗi thường gặp nhất là công bố rời nhóm và tên mới cùng lúc khi chưa giữ chỗ tên mới trên các nền tảng. Tin rời nhóm luôn thu hút chú ý, và những tài khoản nhái mang tên mới có thể xuất hiện trong vài giờ. Giữ chỗ trước, công bố sau.
Lỗi thứ hai là dùng tên trong nhóm khi chưa rõ quyền, rồi phải đổi lần nữa sau khi công ty cũ lên tiếng. Hai lần đổi tên trong thời gian ngắn làm người hâm mộ mệt và để lại ấn tượng thiếu chuẩn bị. Thà chọn tên thật ngay từ đầu còn hơn giữ một tên không chắc.
Lỗi thứ ba là làm sản phẩm solo đầu tiên quá giống nhóm, trong khi đã chọn tên mới để tách khỏi nhóm. Tên và sản phẩm nói hai điều ngược nhau, người nghe không hiểu nghệ sĩ muốn gì. Tên và hướng đi nên được quyết cùng nhau, không tách rời.
Công bố rời nhóm và tên riêng: tách hay gộp
Có hai cách công bố. Cách thứ nhất là gộp: một thông báo vừa nói chuyện rời nhóm vừa giới thiệu tên riêng và sản phẩm sắp tới. Cách này gọn, người hâm mộ có ngay chỗ để đi theo, nhưng dễ khiến tin rời nhóm bị đọc như một chiến dịch quảng bá, nhất là khi các thành viên còn lại chưa sẵn sàng. Cách thứ hai là tách: thông báo rời nhóm trước, thường phối hợp với nhóm và công ty, rồi vài tuần hay vài tháng sau mới công bố tên riêng cùng sản phẩm đầu tiên.
Cách tách thường êm hơn với nhóm cũ và cho người hâm mộ thời gian tiếp nhận chuyện chia tay trước khi phải làm quen với một cái tên mới. Rủi ro là khoảng trống giữa hai lần công bố: người hâm mộ không biết theo dõi thành viên ở đâu, và tin đồn dễ lấp chỗ trống. Một câu ngắn trong thông báo rời nhóm như sẽ sớm chia sẻ về chặng đường tiếp theo trên tài khoản cá nhân giúp giữ họ lại.
Dù chọn cách nào, nội dung về nhóm cũ trong thông báo nên được thống nhất với các bên nếu có thể. Một thông báo rời nhóm mâu thuẫn với thông báo của công ty là chất liệu cho mọi đồn đoán, và những đồn đoán ấy sẽ bám theo tên riêng mới ngay từ ngày đầu.
Câu hỏi thường gặp
Thành viên rời nhóm có được dùng tên nhóm trong tên mới không?
Thường không nên, kể cả khi ghép thêm chữ, vì dễ gây hiểu lầm và dễ vướng quyền của người giữ tên nhóm. Nêu tên nhóm trong tiểu sử như một mốc lịch sử là cách an toàn hơn, nếu hợp đồng cho phép.
Biệt danh do người hâm mộ đặt có phải thuộc về công ty không?
Biệt danh do người hâm mộ tự đặt thường không thuộc quyền ai, nhưng nếu công ty đã dùng biệt danh ấy trong hoạt động thương mại hoặc đăng ký nhãn hiệu, tình hình phức tạp hơn. Kiểm tra hồ sơ và hỏi luật sư trước khi dùng làm nghệ danh chính.
Đi solo khi nhóm vẫn hoạt động thì đặt tên thế nào?
Nếu thành viên vẫn ở nhóm và làm thêm dự án solo, thường dùng tên trong nhóm hoặc tên thật để người nghe hiểu là cùng một người. Cần có sự đồng ý của nhóm và công ty theo hợp đồng, và phân định rõ sản phẩm nào thuộc nhóm, sản phẩm nào thuộc solo.
Có nên đổi tên tài khoản cá nhân ngay khi rời nhóm không?
Nên đổi cùng lúc với công bố tên riêng, không trước. Đổi tên trước khi thông báo khiến người theo dõi hoang mang. Nếu tài khoản thuộc về công ty theo hợp đồng, phải thoả thuận trước khi đổi.
Sản phẩm thu âm thời ở nhóm có được đưa vào hồ sơ solo không?
Bản ghi của nhóm thường thuộc về bên phát hành của nhóm và nằm ở hồ sơ nhóm. Thành viên có thể nêu trong tiểu sử, hồ sơ năng lực, nhưng việc đưa vào hồ sơ nghệ sĩ solo trên nền tảng nhạc phụ thuộc vào quyền của bên giữ bản ghi.
