Trên áp phích và ảnh bìa nhạc, nghệ danh làm hai việc: cho người xem biết ai đang diễn hay phát hành, và cho biết vị trí của từng người trong chương trình. Vì vậy, khi nhìn một tấm áp phích, bạn cần duyệt ba thứ: tên có đúng dạng chuẩn không, tên nằm ở tầng thông tin nào, và thứ tự cùng cỡ chữ so với các tên khác có đúng như đã thoả thuận không.
Với show riêng, chuyện khá đơn giản. Với chương trình nhiều nghệ sĩ, lễ hội, đêm nhạc chung hay bản thu có khách mời, thứ tự và cỡ chữ của tên dễ thành chuyện tế nhị, đôi khi thành tranh chấp. Bài này giải thích cách các tầng thông tin thường được xếp, những gì nên thoả thuận trước bằng văn bản, và một danh mục duyệt trước khi in. Tên dùng trong bài là ví dụ giả định.
Tên nghệ sĩ là một tầng thông tin, không chỉ là chữ
Người thiết kế áp phích chia thông tin thành tầng: thứ mắt nhìn thấy đầu tiên, thứ đọc thứ hai, thứ chỉ đọc khi đã quan tâm. Với áp phích show ca nhạc, tầng đầu tiên thường là tên chương trình hoặc tên nghệ sĩ chính, tầng hai là thời gian, địa điểm, tầng ba là các thông tin phụ như đơn vị tổ chức, nhà tài trợ, giá vé. Tên của bạn nằm ở tầng nào cho thấy chương trình đang bán bằng gì.
Show riêng bán bằng chính bạn, nên nghệ danh hoặc logo chữ của bạn nên là tầng đầu tiên, thường lớn ngang hoặc lớn hơn tên chương trình. Nếu tên chương trình lớn gấp nhiều lần tên bạn, người xem có thể không nhận ra đây là show của ai. Ngược lại, khi bạn là khách mời trong một chương trình mang tên khác, tên bạn ở tầng hai là hợp lý, và việc đòi to hơn thường không có cơ sở.
Một điểm hay bị bỏ qua: tầng thông tin không chỉ là cỡ chữ. Màu, độ đậm, vị trí trên tấm áp phích (trên cùng hay dưới cùng, giữa hay góc) cũng nói lên thứ bậc. Hai tên cùng cỡ chữ nhưng một tên đặt trên, một tên đặt dưới, người xem vẫn hiểu tên trên quan trọng hơn. Khi duyệt, hãy nhìn toàn bộ, không chỉ đo cỡ chữ.
Thứ bậc thường gặp theo loại chương trình
Bảng dưới là cách xếp phổ biến, không phải quy định. Mỗi chương trình có thể khác, nhưng nếu khác thì nên được nói rõ từ đầu.
| Loại chương trình | Tầng đầu tiên | Vị trí tên nghệ sĩ | Điều cần thoả thuận |
|---|---|---|---|
| Show riêng, ra mắt sản phẩm | Nghệ danh hoặc logo chữ | Lớn nhất, thường ở giữa hoặc trên cùng | Có đặt tên khách mời không, cỡ chữ khách mời |
| Đêm nhạc chung vài nghệ sĩ ngang hàng | Tên chương trình hoặc dàn tên | Cùng cỡ, sắp theo một quy tắc đã báo trước | Quy tắc sắp xếp: theo thứ tự diễn, theo bảng chữ cái hay theo thoả thuận |
| Lễ hội nhiều sân khấu | Tên lễ hội | Chia hàng: hàng đầu chữ lớn, các hàng sau nhỏ dần | Bạn ở hàng nào, có cùng hàng với ai |
| Chương trình có nghệ sĩ chính và khách mời | Nghệ sĩ chính | Khách mời nhỏ hơn, thường kèm chữ "cùng" hoặc "khách mời" | Tỷ lệ cỡ chữ, khách mời có ảnh hay không |
| Sự kiện doanh nghiệp có tiết mục | Tên sự kiện hoặc thương hiệu | Thường ở tầng hai hoặc ba | Có được dùng ảnh và tên bạn để quảng bá ngoài sự kiện không |
Dòng cuối đáng để ý: khi bạn diễn ở sự kiện của doanh nghiệp, tên và ảnh bạn có thể được dùng trên ấn phẩm quảng bá. Phạm vi sử dụng đó nên được ghi trong hợp đồng biểu diễn; bạn đang cho phép dùng tên mình gắn với một thương hiệu, không chỉ là đi hát.
Thứ tự và cỡ chữ khi nhiều nghệ sĩ: chuyện nên ghi vào giấy
Trong điện ảnh quốc tế, việc quy định tên diễn viên xuất hiện ở vị trí nào, trước hay sau tựa phim, và cỡ chữ bằng bao nhiêu phần trăm so với tựa phim là điều khoản khá phổ biến trong hợp đồng. Ngành biểu diễn âm nhạc ở Việt Nam ít khi chi tiết đến vậy, nhưng nguyên lý giống nhau: thứ tự và cỡ chữ có giá trị, nên nếu nó quan trọng với bạn thì nó cần được thoả thuận trước, không phải khi áp phích đã in.
Các quy tắc sắp xếp hay dùng khi nhiều nghệ sĩ cùng một tấm áp phích gồm: theo thứ tự lên sân khấu (người diễn cuối, thường là người được chờ nhất, đứng đầu hoặc cuối danh sách tuỳ quy ước); theo bảng chữ cái, cách trung lập nhất khi các nghệ sĩ ngang hàng; hoặc theo thoả thuận riêng của ban tổ chức với từng người. Không quy tắc nào đúng tuyệt đối. Điều quan trọng là ban tổ chức nói trước sẽ dùng quy tắc nào, và áp dụng nhất quán trên mọi ấn phẩm: áp phích, ảnh bìa sự kiện trên mạng, vé, màn hình.
Khi ký hợp đồng biểu diễn, bạn có thể đề nghị một câu đơn giản: tên nghệ sĩ xuất hiện trên mọi ấn phẩm quảng bá của chương trình, đúng dạng chuẩn, ở vị trí và cỡ chữ không thấp hơn một mốc đã mô tả. Không cần đo milimét; chỉ cần mô tả được, ví dụ "cùng hàng và cùng cỡ chữ với các nghệ sĩ chính khác". Câu đó cho bạn cơ sở để đề nghị sửa nếu bản in khác thoả thuận.
Nếu bạn là người mới, khó đòi hỏi nhiều. Nhưng tối thiểu nên đề nghị được xem bản duyệt trước khi in, để ít nhất tên mình được viết đúng.
Tên trên ảnh bìa bản phát hành
Ảnh bìa của một đĩa đơn hay album khác áp phích ở chỗ nó sống chủ yếu trên màn hình nhỏ, cạnh tên nghệ sĩ và tên bài do chính nền tảng hiển thị bằng chữ hệ thống. Vì thế, câu hỏi đầu tiên là: có cần đặt tên lên ảnh bìa nữa không. Nhiều nghệ sĩ chọn ảnh bìa không có chữ, hoặc chỉ có logo chữ nhỏ, vì thông tin chữ đã có ngay bên dưới. Cách này giúp ảnh bìa sạch và dễ nhận ra khi thu nhỏ.
Nếu đặt tên lên ảnh bìa, cần nhớ rằng nhiều đơn vị phân phối nhạc kiểm tra sự khớp nhau giữa chữ trên ảnh bìa và thông tin khai báo; chữ trên bìa khác với tên nghệ sĩ hoặc tên bài đã khai có thể khiến bản phát hành bị yêu cầu sửa. Quy định cụ thể khác nhau giữa các đơn vị và thay đổi theo thời gian, nên bạn cần đọc hướng dẫn hiện hành của nơi mình phát hành. Nguyên tắc an toàn: chữ trên bìa, nếu có, phải trùng khớp từng ký tự với tên khai báo.
Với bản thu có khách mời, cách thể hiện tên khách mời trên ảnh bìa nên theo đúng cách đã ghi trong phần ghi công. Nếu thông tin khai báo ghi một nghệ sĩ chính và một khách mời, ảnh bìa không nên đặt hai tên ngang hàng như song ca. Ngược lại, nếu hai người là đồng nghệ sĩ chính, đặt một tên nhỏ hơn hẳn sẽ gây hiểu lầm cho người nghe và có thể làm đối tác phật lòng.
Cuối cùng, thử ảnh bìa ở cỡ thật nhỏ, như cách nó hiện trong danh sách phát. Nếu tên trên bìa không đọc được ở cỡ đó, hoặc bỏ đi, hoặc làm lớn hơn hẳn; một dòng chữ nhỏ lờ mờ không giúp ai.
Áo, đồ lưu niệm và băng rôn của người hâm mộ
Trên áo, túi, móc khoá, nghệ danh thường xuất hiện dưới dạng logo chữ hoặc bản rút gọn. Đồ lưu niệm là nơi tên bạn đi ra đường, được nhìn từ khoảng cách vài mét, trên vải co giãn, sau nhiều lần giặt. Nên dùng phiên bản đơn giản, ít chi tiết mảnh, in một hai màu. Một logo chữ đẹp trên màn hình có thể nhoè thành vệt khi in lên áo thun.
Băng rôn, bảng cổ vũ do người hâm mộ tự làm là chuyện bạn không kiểm soát, nhưng có thể hỗ trợ. Nhiều nhóm người hâm mộ sẵn lòng làm đúng nếu có tệp chuẩn; khi không có, họ tự gõ tên bằng phông bất kỳ, có khi sai dấu, sai cách viết, rồi ảnh băng rôn đó lan trên mạng. Cách đơn giản là chia sẻ cho các nhóm người hâm mộ chính một bộ tệp gồm logo chữ, dạng chuẩn của tên, màu chủ đạo, kèm điều kiện sử dụng: dùng để cổ vũ, không dùng để bán hàng.
Ranh giới giữa cổ vũ và kinh doanh đôi khi mờ. Một nhóm in áo cổ vũ bán giá vốn cho thành viên khác với một cửa hàng in áo có tên bạn để bán rộng rãi. Nếu tên của bạn bị dùng trên hàng hoá bán ra mà chưa được phép, đó là chuyện pháp lý về quyền đối với tên và nhãn hiệu, nên hỏi người có chuyên môn; còn với người hâm mộ, thái độ mềm mỏng và hướng dẫn rõ ràng thường hiệu quả hơn cấm đoán.
Ảnh quảng bá trên mạng: khi khung hình cắt mất tên
Ngày nay, áp phích in chỉ là một phần nhỏ. Phần lớn người xem gặp chương trình qua ảnh quảng bá trên mạng xã hội, và mỗi nền tảng hiển thị ảnh ở một tỷ lệ khác: vuông, dọc, ngang, ảnh thu nhỏ trong dòng tin, ảnh đại diện sự kiện bị bo tròn góc. Một tấm áp phích dàn trang ngang đẹp, khi bị nền tảng tự cắt thành khung vuông, có thể mất đúng phần tên nghệ sĩ ở hai đầu.
Bên làm truyền thông chuyên nghiệp thường dàn trang riêng cho từng tỷ lệ. Với chương trình nhỏ, điều này hay bị bỏ qua, và nghệ sĩ ở rìa danh sách là người chịu thiệt. Khi duyệt, hãy hỏi ảnh quảng bá sẽ đăng ở những tỷ lệ nào và đề nghị xem từng bản. Nếu chỉ có một bản, đề nghị đưa dàn tên vào vùng giữa, nơi ít bị cắt nhất.
Một chi tiết nữa là chữ trong ảnh không tìm kiếm được. Tên bạn nằm trong tấm ảnh quảng bá thì người dùng không tìm thấy bằng ô tìm kiếm của nền tảng. Vì vậy, đề nghị bên tổ chức ghi tên nghệ sĩ bằng chữ trong phần nội dung bài đăng, đúng dạng chuẩn, và gắn thẻ đúng tài khoản chính thức của bạn. Phần chữ đó mới là phần giúp người khác tìm ra bạn sau này.
Danh mục duyệt tên trước khi in
Khi nhận bản duyệt áp phích, ảnh bìa hay đồ lưu niệm, hãy đi qua danh mục sau. Mỗi mục chỉ cần vài giây, nhưng sửa sau khi in thì tốn kém hơn nhiều.
- So tên trên bản duyệt với dạng chuẩn trong trang quy tắc: từng chữ, từng dấu, hoa thường, khoảng trắng.
- Phóng to chỗ có dấu: dấu có đúng chữ không, có bị cắt mất ở chữ hoa không, có dính vào dòng trên không.
- Kiểm thứ tự và cỡ chữ so với thoả thuận, nhìn cả vị trí và màu, không chỉ cỡ.
- Kiểm danh xưng đi kèm tên, nếu có.
- Kiểm tên khách mời hoặc đồng nghệ sĩ: đúng tên, đúng vai (khách mời hay đồng nghệ sĩ chính).
- Thu nhỏ bản duyệt về cỡ điện thoại và cỡ ảnh thu nhỏ, xem tên còn đọc được không.
- Hỏi xem cùng nội dung sẽ được dùng ở những đâu (vé, màn hình, bài đăng) để yêu cầu dùng cùng một bản.
- Trả lời duyệt bằng văn bản, ghi rõ "đồng ý" hoặc liệt kê chỗ cần sửa, giữ lại để đối chiếu.
Mục cuối giúp tránh tình huống quen thuộc: bản in ra khác bản bạn đã duyệt. Khi có văn bản duyệt, việc đề nghị in lại hoặc bổ sung bản đính chính có cơ sở hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ban tổ chức đặt tên mình nhỏ hơn thoả thuận miệng thì làm gì?
Nếu chưa in, đề nghị sửa và dẫn lại tin nhắn hoặc thư có thoả thuận. Nếu đã in và không có thoả thuận bằng văn bản, thường khó yêu cầu in lại; bạn có thể đề nghị các ấn phẩm còn lại như bài đăng, màn hình được điều chỉnh, và lần sau ghi điều khoản vào hợp đồng.
Có nên dùng logo chữ thay cho tên gõ chữ trên áp phích chung nhiều nghệ sĩ không?
Một số lễ hội cho phép mỗi nghệ sĩ dùng logo chữ riêng, một số yêu cầu tất cả dùng cùng một phông cho đồng đều. Hãy hỏi ban tổ chức, và chuẩn bị sẵn logo chữ nền trong suốt nếu được phép. Dù dùng cách nào, tên phải đọc được ở cỡ nhỏ nhất trên tấm áp phích.
Tên trên ảnh bìa có cần dấu tiếng Việt không khi phát hành ra quốc tế?
Nên giữ dấu nếu tên khai báo có dấu, để chữ trên bìa khớp với thông tin khai báo. Phông chữ trên bìa phải hiển thị đúng dấu; nếu không chắc, chọn ảnh bìa không có chữ và để nền tảng hiển thị tên bằng chữ hệ thống.
Khách mời có quyền đòi tên mình to bằng nghệ sĩ chính không?
Theo thông lệ, khách mời ở tầng thông tin thấp hơn nghệ sĩ chính, nên đòi ngang hàng thường không có cơ sở nếu không được thoả thuận trước. Ngược lại, nghệ sĩ chính cũng nên tôn trọng việc tên khách mời được ghi đúng, đủ và dễ đọc.
Người hâm mộ in sai tên trên băng rôn rồi đăng lên mạng thì có nên nhắc không?
Không nên nhắc công khai từng người. Cách nhẹ nhàng hơn là chia sẻ bộ tệp chuẩn và dạng tên đúng cho các nhóm người hâm mộ chính, để những lần sau mọi người tự làm đúng. Lỗi nhỏ của người hâm mộ hiếm khi ảnh hưởng đáng kể tới việc người khác tìm thấy bạn.
Áp phích có cần ghi tên thật của nghệ sĩ không?
Không cần. Áp phích là ấn phẩm quảng bá, nghệ danh là đủ. Tên thật chỉ cần trong hợp đồng và giấy tờ pháp lý. Nếu bạn không muốn công khai tên thật, nên nhắc ban tổ chức không đưa tên khai sinh vào bất kỳ ấn phẩm công khai nào.
