Nghệ danh của diễn viên và người mẫu làm việc khác với nghệ danh ca sĩ: nó ít được hô to, nhưng được đọc trên giấy tờ, tra trên danh sách, gắn với khuôn mặt. Một tên tốt cho nghề này cần dễ tra trên hồ sơ casting, không trùng với người khác trong cùng công ty quản lý hay cùng thị trường, trung tính đủ để không lấn vai diễn, và với người mẫu, đọc được ở các thị trường bạn định làm việc.
Vì đặc điểm này, nhiều diễn viên chọn tên thật hoặc phương án lai gần tên thật, còn người mẫu hay chọn tên ngắn, dễ đọc quốc tế. Bài này đi qua những chỗ tên của bạn xuất hiện trong nghề diễn và nghề người mẫu, những rủi ro riêng, và một danh sách kiểm tra trước khi chốt. Các tên trong bài là ví dụ giả định.
Tên đi kèm khuôn mặt: khác biệt căn bản so với ca sĩ
Ca sĩ được biết qua giọng hát và tên; khán giả nghe tên trước, thấy mặt sau. Diễn viên và người mẫu thì ngược lại: người ta thấy bạn trước, rồi mới hỏi tên. Khán giả xem phim thường nhớ tên nhân vật hơn tên diễn viên trong một thời gian dài. Khách hàng xem bộ ảnh thời trang nhớ hình ảnh, chỉ những người trong nghề mới tra tên người mẫu.
Điều này có hai hệ quả. Thứ nhất, áp lực phải có một cái tên "nghe là nhớ" thấp hơn; tên chỉ cần đủ dễ để những người cần tìm bạn (đạo diễn tuyển vai, nhà sản xuất, khách hàng, công ty quản lý) tìm ra. Thứ hai, tên phải gắn chặt với hình ảnh của bạn trên mạng: khi gõ tên, kết quả hình ảnh phải là bạn. Nếu người trùng tên có nhiều ảnh hơn, đạo diễn tuyển vai sẽ nhìn nhầm người.
Vì vậy, với diễn viên và người mẫu, phép thử quan trọng nhất không phải là hô tên trong tiếng ồn, mà là tìm kiếm hình ảnh theo tên và theo tên kèm nghề. Nếu kết quả đầu đã là người khác cùng giới, cùng độ tuổi, cùng làm diễn xuất hay người mẫu, tên đó gần như không dùng được.
Những nơi tên của diễn viên, người mẫu xuất hiện
Liệt kê này giúp bạn hình dung tên sẽ được đọc và tra ở đâu, từ đó biết cần tối ưu điều gì.
- Hồ sơ casting gửi cho đạo diễn tuyển vai: tên ở đầu trang, cạnh ảnh chân dung và thông số. Tên phải ngắn gọn, viết thống nhất với các kênh khác của bạn.
- Danh sách của công ty quản lý: nhiều công ty có danh sách diễn viên, người mẫu trên trang của họ. Hai người cùng tên trong một danh sách sẽ gây nhầm lẫn khi đặt lịch.
- Lịch quay và bảng phân cảnh: trợ lý đạo diễn gọi tên bạn trên phim trường, ghi tên trong lịch quay mỗi ngày.
- Phần ghi tên trên phim, chương trình truyền hình, quảng cáo: tên xuất hiện cạnh tên vai, thường chạy nhanh, cỡ chữ nhỏ.
- Bài báo, thông cáo khi tác phẩm ra mắt: phóng viên chép tên từ thông cáo, nếu thông cáo sai thì báo sai theo.
- Mạng xã hội và hồ sơ nghề: nơi đạo diễn tuyển vai, khách hàng tra cứu khi cân nhắc bạn.
- Hợp đồng: luôn có họ tên khai sinh, thường kèm nghệ danh.
Điểm chung: tên của diễn viên, người mẫu chủ yếu được đọc chứ không phải nghe. Vì vậy cách viết rõ ràng, thống nhất quan trọng hơn âm điệu, dù âm điệu vẫn cần dễ chịu khi được gọi trên phim trường.
Diễn viên: tên không nên lấn vai
Diễn viên sống bằng khả năng trở thành người khác. Một nghệ danh quá đậm màu sắc, ví dụ gắn với một tính cách, một hình ảnh rất cụ thể, có thể khiến khán giả và đạo diễn khó hình dung bạn ở những vai khác. Tên ca sĩ có thể là một tuyên ngôn; tên diễn viên nên giống một cái khung trống, chứa được nhiều vai.
Đó là lý do nhiều diễn viên chọn tên thật hoặc tên gần với tên thật, nghe như tên của một người bình thường. Nó cho phép họ đóng vai người lao động, vai quan chức, vai người mẹ, vai phản diện mà tên không cản đường. Nếu bạn muốn dùng nghệ danh, hãy chọn một tên có thể là tên thật của ai đó, tránh tên nghe như biệt danh hay tên nhân vật.
Một bẫy nhỏ: tên trùng với tên một nhân vật nổi tiếng trong phim, truyện. Khi bạn xuất hiện trong phần ghi tên, khán giả có thể tưởng đó là tên vai. Ngoài ra, tên không nên trùng với tên vai bạn đóng trong tác phẩm đầu tiên, vì công chúng sẽ gọi bạn bằng tên vai mãi.
Người mẫu: tên ngắn, đọc được ở nhiều thị trường
Người mẫu làm việc nhiều với khách hàng, nhiếp ảnh gia, nhà tạo mẫu từ nhiều nơi, và có thể ký với công ty quản lý ở nước ngoài. Tên của người mẫu vì thế cần đọc được ở nhiều ngôn ngữ. Trong ngành thời trang quốc tế, không hiếm người mẫu dùng một tên duy nhất hoặc tên rút gọn, vì tên ngắn dễ ghi trên lịch diễn, danh sách thử đồ, thẻ ra vào hậu trường.
Với người mẫu Việt, hướng phổ biến là một tên Việt ngắn, không dấu vẫn đọc được, kèm họ khi cần trang trọng. Ví dụ giả định: tên "An Lục" có dạng "An Luc", người nước ngoài đọc gần đúng; trong khi một tên có nhiều nguyên âm có dấu phụ như ư, ơ sẽ khó đọc và dễ bị viết sai trên giấy tờ của khách hàng nước ngoài.
Một lưu ý riêng: người mẫu ký với công ty quản lý thường được công ty hướng dẫn hoặc yêu cầu về tên. Trước khi chấp nhận một tên do công ty đặt, hãy hỏi rõ nếu chấm dứt hợp đồng thì ai được tiếp tục dùng tên đó. Điều khoản này nên được đọc kỹ cùng người có chuyên môn pháp lý.
So sánh nhu cầu tên của diễn viên, người mẫu và ca sĩ
Bảng dưới giúp bạn thấy vì sao không nên bê nguyên cách đặt tên của ca sĩ sang nghề diễn hay người mẫu.
| Tiêu chí | Ca sĩ | Diễn viên | Người mẫu |
|---|---|---|---|
| Tên chủ yếu được | Nghe, hô | Đọc trên giấy tờ, phần ghi tên | Đọc trên lịch làm việc, hồ sơ |
| Cần dễ nhớ khi nghe | Rất cao | Trung bình | Trung bình |
| Cần tìm ra bằng hình ảnh | Trung bình | Rất cao | Rất cao |
| Tên mang màu sắc mạnh | Có thể là lợi thế | Dễ thành rào cản | Tuỳ phong cách |
| Đọc được ở nhiều thị trường | Tuỳ dòng nhạc | Thường thấp | Thường cao |
| Độ dài phổ biến | Hai chữ | Hai đến ba chữ, gần tên thật | Một đến hai chữ |
Bảng là xu hướng chung, không phải luật. Một diễn viên hài có thể dùng nghệ danh nhiều màu sắc vì đó là một phần của hình ảnh; một người mẫu chỉ làm cho thị trường trong nước có thể dùng tên ba chữ trang trọng. Hãy đối chiếu với con đường cụ thể của bạn.
Trùng tên trong cùng nghề: chuyện hay gặp hơn bạn nghĩ
Tên người Việt có tần suất trùng cao, và nghề diễn, người mẫu thu hút người trẻ cùng thế hệ, thường mang những tên được ưa chuộng trong cùng giai đoạn. Khả năng hai diễn viên trẻ cùng tên trong một thành phố không hề nhỏ. Khi điều này xảy ra, đạo diễn tuyển vai có thể liên hệ nhầm người, báo chí có thể dùng nhầm ảnh.
Ở một số nước, vấn đề được giải quyết bằng quy định nghề nghiệp. Ví dụ được biết đến rộng rãi là công đoàn diễn viên SAG-AFTRA ở Mỹ không để hai thành viên dùng trùng tên nghề, nên nhiều diễn viên phải thêm chữ đệm, chữ viết tắt hoặc dùng biến thể khi gia nhập. Ở Việt Nam không có cơ chế tương tự, nên trách nhiệm tránh trùng nằm ở chính bạn và công ty quản lý.
Cách xử lý thực tế: kiểm trùng trong phạm vi nghề ngay từ đầu, bao gồm danh sách diễn viên, người mẫu của các công ty quản lý lớn và tìm kiếm hình ảnh. Nếu trùng, thêm họ, thêm tên đệm hoặc một chữ cố định, và áp dụng nhất quán trên mọi hồ sơ, không chỉ trên mạng xã hội.
Ba tình huống giả định
Tình huống 1. Một diễn viên trẻ tốt nghiệp trường sân khấu, tên khai sinh hai chữ rất phổ biến. Tìm kiếm hình ảnh cho thấy ít nhất hai người cùng tên đang đóng phim truyền hình. Hướng hợp lý là thêm họ hoặc tên đệm thành tên ba chữ, kiểm lại, và dùng tên ba chữ đó trên mọi hồ sơ ngay từ vai đầu tiên. Đổi sau khi đã có vài vai sẽ tốn công hơn nhiều.
Tình huống 2. Một người mẫu ảnh đang dùng biệt danh tiếng Anh dễ thương từ thời đi học, giờ muốn chuyển sang người mẫu sàn diễn và diễn xuất. Biệt danh hợp với ảnh đời thường nhưng không hợp với hình ảnh chuyên nghiệp và các vai nghiêm túc. Nên chuyển sang một tên gần tên thật, giữ biệt danh làm tên gọi thân mật với người theo dõi trong giai đoạn chuyển tiếp.
Tình huống 3. Một diễn viên quần chúng được nhận vai phụ, đoàn phim ghi tên trong phần ghi tên theo cách viết của trợ lý, khác dấu với tên bạn dùng. Việc cần làm là gửi bản quy ước cách viết cho trợ lý đạo diễn càng sớm càng tốt và nhờ kiểm phần ghi tên trước khi hoàn thiện. Sai một dấu trong phần ghi tên nghĩa là tác phẩm đó khó được nối với hồ sơ của bạn khi người khác tra cứu.
Danh sách kiểm tra trước khi chốt
Dành cho diễn viên, người mẫu mới, trước khi gửi hồ sơ casting đầu tiên dưới tên mới.
- Tìm kiếm hình ảnh theo tên và tên kèm "diễn viên" hoặc "người mẫu": trang đầu không có người khác cùng giới, cùng độ tuổi, cùng nghề.
- Tra danh sách của các công ty quản lý mà bạn định gửi hồ sơ: không có người trùng hoặc gần trùng.
- Tên có thể là tên của một người bình thường, không nghe như biệt danh hay tên nhân vật (với diễn viên).
- Dạng không dấu đọc được ở thị trường bạn nhắm (với người mẫu).
- Có bản quy ước cách viết: dạng có dấu, dạng không dấu, cách viết hoa, dùng thống nhất trên hồ sơ, mạng xã hội, chữ ký email.
- Hồ sơ casting, ảnh chân dung và tài khoản mạng xã hội mang cùng một tên, cùng một ảnh đại diện gần đây.
- Đã hỏi rõ điều khoản về tên trong hợp đồng với công ty quản lý, nếu có.
Danh sách này ngắn nhưng bao trùm các lỗi hay gặp nhất của người mới: mỗi nơi một cách viết tên, ảnh trên mạng không khớp với hồ sơ, và tên trùng với người trong cùng công ty.
Câu hỏi thường gặp
Diễn viên có cần nghệ danh không?
Không bắt buộc. Nhiều diễn viên dùng tên thật suốt sự nghiệp. Nghệ danh có ích khi tên thật trùng với một diễn viên khác, khó đọc, hoặc bạn cần tách đời tư. Nếu dùng, nên chọn tên nghe như tên thật của một người bình thường để không lấn vai diễn.
Người mẫu có nên dùng tên tiếng Anh không?
Tuỳ thị trường. Nếu bạn nhắm làm việc với khách hàng và công ty quản lý nước ngoài, tên ngắn đọc được ở nhiều ngôn ngữ có lợi. Một tên Việt ngắn, không dấu vẫn đọc được, thường đủ mà không cần chuyển hẳn sang tên tiếng Anh.
Tên trên phần ghi tên phim có thể khác tên trên hồ sơ casting không?
Không nên. Mỗi lần tên xuất hiện dưới dạng khác là một lần người tìm kiếm có thể không nối được tác phẩm đó với bạn. Gửi bản quy ước cách viết cho đoàn phim và đề nghị kiểm phần ghi tên trước khi hoàn thiện.
Công ty quản lý đặt tên cho mình thì sau khi rời công ty có dùng tiếp được không?
Tuỳ hợp đồng. Một số hợp đồng có điều khoản về quyền dùng tên biểu diễn. Đây là chỗ nên đọc kỹ và hỏi người có chuyên môn pháp lý trước khi ký, vì tranh chấp về tên sau khi rời công ty rất tốn kém.
Đóng vai đầu tiên rất thành công, khán giả gọi bằng tên vai thì có nên đổi nghệ danh theo không?
Thường là không nên. Tên vai gắn với một nhân vật, sẽ giới hạn bạn ở các vai sau. Hãy kiên nhẫn dùng tên của mình trong mọi lần xuất hiện; khán giả sẽ dần nối tên đó với khuôn mặt bạn.
Diễn viên lồng tiếng có cần nghệ danh khác không?
Không nhất thiết. Nếu bạn vừa diễn hình vừa lồng tiếng, dùng cùng một tên giúp hồ sơ nghề liền mạch. Một số người dùng tên riêng cho lồng tiếng khi muốn tách hai mảng, nhưng như vậy phải nuôi hai hồ sơ.